مانومتر ( گیج فشار )

مانومتر pressure gauge

مانومتر (گیج فشار) یکی از ابزارهای دقیق و کلیدی در صنایع مختلف است که وظیفه اصلی آن اندازه‌گیری فشار گازها و مایعات در سیستم‌های صنعتی است. این ابزار به دلیل طراحی ساده، دقت بالا و قابلیت نصب آسان، در صنایع نفت، گاز، پتروشیمی، غذایی، دارویی و حتی سیستم‌های تهویه و تاسیسات ساختمانی به کار گرفته می‌شود.

مانومترها در واقع واسطه‌ای بین تجهیزات و اپراتور هستند تا میزان فشار واقعی سیستم را نمایش دهند و از خطرات ناشی از فشار بیش از حد یا کمبود فشار جلوگیری کنند.

مانومتر یا گیج فشار ابزاری است که برای اندازه‌گیری فشار سیالات (گاز و مایع) در سیستم‌های مختلف صنعتی و آزمایشگاهی استفاده می‌شود. این تجهیز یکی از پرکاربردترین ابزارهای اندازه‌گیری در صنایع پنوماتیک، هیدرولیک، پتروشیمی، پزشکی، تأسیسات و خطوط لوله است. وظیفه اصلی مانومتر، نمایش فشار سیال در یک محدوده مشخص و کمک به اپراتور برای کنترل و ایمنی سیستم است.

به زبان ساده، مانومتر فشار را نسبت به فشار مرجع (جو یا خلأ) اندازه‌گیری کرده و آن را روی صفحه مدرج یا نمایشگر دیجیتال نشان می‌دهد.

انواع مانومتر

مانومترها بسته به نوع طراحی، دقت و کاربرد، در مدل‌های مختلف تولید می‌شوند. پرکاربردترین انواع گیج فشار عبارت‌اند از :

• 1. مانومتر بوردون تیوب (Bourdon Tube Gauge)

• ویژگی‌ها: رایج‌ترین نوع گیج فشار با لوله بوردون فلزی که در اثر فشار تغییر شکل داده و عقربه را حرکت می‌دهد.

• مزایا: مقاوم، قیمت مناسب، قابلیت استفاده در گستره وسیعی از فشارها (تا هزاران بار).

• کاربردها: صنایع نفت و گاز، پتروشیمی، پنوماتیک و هیدرولیک.

• 2. مانومتر دیجیتال (Digital Pressure Gauge)

• ویژگی‌ها: نمایش فشار به صورت دیجیتال با استفاده از سنسورهای الکترونیکی.

• مزایا: دقت بسیار بالا، قابلیت اتصال به سیستم‌های مانیتورینگ و ثبت داده.

• کاربردها: آزمایشگاه‌ها، سیستم‌های کنترل دقیق و اتوماسیون صنعتی.

• 3. مانومتر تفاضلی (Differential Pressure Gauge)

• ویژگی‌ها: قابلیت اندازه‌گیری اختلاف فشار بین دو نقطه.

• مزایا: امکان نظارت بر اختلاف فشار فیلترها، پمپ‌ها و مبدل‌های حرارتی.

• کاربردها: صنایع فرآیندی، HVAC، فیلترها و سیستم‌های فیلتراسیون.

• 4. مانومتر روغنی (Glycerin Filled Pressure Gauge)

• ویژگی‌ها: پر شده با گلیسیرین یا سیلیکون برای کاهش لرزش عقربه.

• مزایا: عمر طولانی‌تر، خوانایی بهتر در شرایط ارتعاشی.

• کاربردها: ماشین‌آلات سنگین، سیستم‌های هیدرولیکی، کمپرسورها.

• 5. مانومتر تست (Test Pressure Gauge)

• ویژگی‌ها: دارای دقت بالا برای کالیبراسیون و تست تجهیزات.

• مزایا: دقت کلاس بالا (0.25 یا 0.1)، مناسب برای استانداردسازی.

• کاربردها: آزمایشگاه‌ها، واحدهای کالیبراسیون و تست تجهیزات صنعتی.

• 6. مانومتر مطلق (Absolute Pressure Gauge)

• ویژگی‌ها: اندازه‌گیری فشار نسبت به خلأ مطلق.

• مزایا: حذف خطاهای ناشی از تغییر فشار اتمسفر.

• کاربردها: صنایع شیمیایی، فرآیندهای دقیق و سیستم‌های خلأ.

• 7. مانومتر خلا (Vacuum Gauge)

• ویژگی‌ها: مخصوص اندازه‌گیری فشارهای کمتر از فشار اتمسفر.

• مزایا: دقت مناسب در اندازه‌گیری خلا نسبی.

• کاربردها: صنایع غذایی، دارویی، سیستم‌های پمپاژ خلا.

• 8. مانومتر دیافراگمی (Diaphragm Pressure Gauge)

• ویژگی‌ها: استفاده از غشاء فلزی انعطاف‌پذیر برای اندازه‌گیری فشار.

• مزایا: مناسب برای فشارهای پایین و سیالات خورنده یا ویسکوز.

• کاربردها: صنایع شیمیایی، داروسازی و مواد خورنده.

• 9. مانومتر کپسولی (Capsule Pressure Gauge)

• ویژگی‌ها: دارای کپسول فلزی برای اندازه‌گیری فشارهای بسیار پایین.

• مزایا: دقت خوب در محدوده فشارهای کم (میلی‌بار).

• کاربردها: ابزار دقیق، صنایع گاز و تجهیزات حساس.

• 10. مانومتر ترانسمیتر (Pressure Transmitter Gauge)
• ویژگی‌ها: ترکیب گیج فشار با سنسور و خروجی الکتریکی (4–20 mA یا دیجیتال).
• مزایا: قابلیت اتصال به سیستم‌های کنترل PLC و DCS.
• کاربردها: اتوماسیون صنعتی، مانیتورینگ هوشمند، کنترل فرآیند.

ویژگی‌های مانومتر

برای انتخاب و استفاده صحیح از یک گیج فشار، باید به ویژگی‌های فنی زیر توجه کرد:

1. محدوده اندازه‌گیری (Pressure Range):

   • معمولاً از 0 تا 1000 بار (و حتی بیشتر) بسته به نوع مانومتر

   • انتخاب صحیح رنج مانومتر (یک و نیم برابر فشار کاری سیستم توصیه می‌شود)

2. قطر صفحه (Dial Size):

   • قطرهای استاندارد: 40، 63، 100 و 160 میلی‌متر

   • هرچه قطر صفحه بیشتر باشد، خوانایی اعداد بهتر خواهد بود.

3. دقت (Accuracy):

   • دقت‌های متداول: ±1%، ±1.6% و ±0.5%

   • در صنایع حساس مانند پزشکی و آزمایشگاهی نیاز به دقت بالاتر است.

4. جنس بدنه و قطعات داخلی:

   • بدنه: استیل ضد زنگ (Stainless Steel) یا برنج (Brass)

   • شیشه صفحه: شیشه نشکن یا پلی‌کربنات

   • مناسب برای محیط‌های خورنده و شرایط سخت صنعتی

5. نوع اتصال (Connection):

   • اتصال رزوه‌ای استاندارد: 1/4″ ، 1/2″ BSP یا NPT

   • اتصال از پایین (Bottom) یا پشت (Back)

6. پرشدگی داخلی (Liquid Filled):

   • پر شدن با روغن گلیسیرین یا سیلیکون جهت کاهش لرزش و افزایش طول عمر

7. مقاومت در برابر شرایط محیطی:

• رطوبت، لرزش، خوردگی و دماهای بالا یا پایین
• اندازه‌گیری دقیق فشار در محدوده‌های مختلف.
• تنوع سایز صفحه نمایش (۶، ۱۰ و ۱۶ سانتی‌متری).
• اتصالات عمودی یا افقی برای نصب آسان.
• مقاومت بالا در برابر خوردگی و شرایط محیطی.
• خوانایی بالا به دلیل صفحه مدرج بزرگ.
• طول عمر زیاد و نیاز کم به سرویس.
• موجود در مدل‌های اقتصادی تا صنعتی و دقیق.

کاربردهای مانومتر

مانومترها تقریباً در همه صنایع کاربرد دارند، از جمله:

• صنایع نفت، گاز و پتروشیمی برای کنترل فشار خطوط.

• صنایع غذایی و دارویی به دلیل نیاز به ابزار دقیق استیل ضد زنگ.

• سیستم‌های هیدرولیک و پنوماتیک برای اندازه‌گیری فشار کاری.

• کمپرسورها، پمپ‌ها و دیگ‌های بخار.

• تاسیسات ساختمانی و سیستم‌های تهویه (HVAC).

• آزمایشگاه‌ها و صنایع تحقیقاتی.

• ماشین‌آلات سنگین و صنعتی.

• صنایع پنوماتیک و هیدرولیک: کنترل فشار خطوط هوا و روغن

• کارخانجات پتروشیمی و پالایشگاه‌ها: اندازه‌گیری فشار گازها و سیالات

• تأسیسات و HVAC: کنترل فشار آب، بخار و گاز در سیستم‌های تهویه

• صنایع غذایی و دارویی: پایش دقیق فشار در خطوط تولید بهداشتی

• پزشکی: استفاده در دستگاه‌های بیهوشی، اکسیژن و تجهیزات آزمایشگاهی

• کارگاه‌ها و تجهیزات صنعتی: کنترل کمپرسور، دیگ بخار و سیستم‌های وکیوم

مزایای استفاده از مانومتر

• ایمنی سیستم با نمایش فشار دقیق.

• پیشگیری از خرابی تجهیزات ناشی از فشار بالا یا پایین.

• صرفه‌جویی اقتصادی با جلوگیری از توقف تولید.

• عملکرد پایدار در محیط‌های صنعتی.

• کاربری آسان و امکان نصب در مکان‌های مختلف.

نکات مهم در انتخاب مانومتر

برای انتخاب یک مانومتر مناسب، باید به نکات زیر دقت کرد:

1. انتخاب محدوده فشار متناسب با سیستم

2. توجه به نوع سیال (خورنده، تمیز، آلاینده)

3. شرایط محیطی (دمای بالا، لرزش، رطوبت)

4. نیاز به دقت اندازه‌گیری

5. نوع نصب و اتصال مانومتر

6. استانداردهای ایمنی و کیفیت (EN 837 یا ASME B40.100)

جمع‌بندی

گیج فشار یکی از ابزارهای کلیدی در کنترل و مانیتورینگ فشار سیستم‌های صنعتی و آزمایشگاهی است. انتخاب صحیح نوع مانومتر، محدوده فشار و ویژگی‌های فنی آن، نه تنها باعث افزایش دقت اندازه‌گیری می‌شود بلکه به افزایش عمر تجهیزات و ایمنی سیستم کمک می‌کند.

 بهتر است قبل از انتخاب، نوع سیال، شرایط محیطی و محدوده فشار سیستم خود را بررسی کنید.

 اگر قصد خرید گیج فشار برای پروژه‌های صنعتی یا آزمایشگاهی خود دارید، همین حالا با کارشناسان تات تکنو تماس بگیرید تا بهترین گزینه متناسب با نیاز شما را پیشنهاد دهند. انتخاب درست، هزینه‌های نگهداری را کاهش داده و امنیت سیستم شما را تضمین خواهد کرد.